Journal of Jiroft University of Medical Sciences

fa تاثیر فلزات سنگین در مقاومت پشه ها به سموم حشره کش The effect of heavy metals on mosquito resistance to insecticides علوم پزشکی/ حشره شناسی پزشکی Medical Sciences/Medical Entomology پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">سردبیر محترم در ایران به دلیل حضور 7 گونه ناقل بیماری مالاریا ،کشور ما را به عنوان یکی از کشورهای اندمیک این بیماری تبدیل کرده است و از طرف دیگر ظهور و استقرار پشه آئدس اجیپتی به عنوان ناقل اصلی بیماری تب دانگ در مناطق جنوبی کشور در سال های اخیر، اهمیت مبحث کنترل ناقلین این دو بیماری مهم را فزونی بخشیده است (1، 2). بر طبق ارزیابی انجام گرفته فقط در بین سالهای 2012 تا 2014 به طور متوسط 14000 تن سموم مختلف آفت کش فقط در بخش کشاورزی به طور سالانه استفاده گردیده است و به نظر می رسد به دلیل خاصیت ابقایی این سموم در محیط و خصوصاً در مورد پشه ها که محل زاد و ولد آنها در آب می باشد و همچنین استفاده از حشره کش ها به صورت سمپاشی ابقایی داخلی و پشه بندهای آغشته به سم جهت کنترل ناقلین مالاریا، به خاطر فشار انتخابی<a href="#_ftn1" name="_ftnref1" title="">[1]</a> ایجاد شده منجر به ظهور مقاومت به حشره کش ها می گردد، به طوری که بیشتر ناقلین مالاریای ذکر شده در بالا، تقریبا به تمام گروه های حشره کش مقاوم شده اند (5-3). علاوه بر این، بر اساس آخرین مطالعات انجام گرفته به منظور بررسی سطح حساسیت پشه های آئدس نسبت به سموم حشره کش، مشخص گردیده است که گونه آئدس اجیپتی مستقرشده در جنوب ایران به سموم پایروتیروئیدی مقاومت دارد (6). حشرات عمدتاً به دو دلیل به حشره کش ها مقاوم می شوند، نوع اول به مقاومت متابولیک و نوع دوم به غیرحساس شدن محل اثر شناخته شده است، در نوع اول این مسئله ناشی از تغییر در سطح یا فعالیت آنزیم های مسئول سم زدایی (استراز‌ها، گلوتاتیون اس ترانسفرازها و سیتوکروم (P450  می باشد و در نوع دوم به دلیل جهش و تغییر در ساختار یا دسترسی به محل اثر حشره کش، مقاومت ایجاد می شود (1، 7، 8). از نظر آلودگی محیطی، فلزات سنگین به گروهی از عناصر گفته می شود که چگالی آنها بیشتر از 5 گرم بر سانتیمتر مکعب می باشد مثل برخی عناصر فلزی از جمله جیوه، سرب، کادمیوم و مس و شبه فلزاتی مثل آرسنیک که این عناصر به دلیل فعالیت های مختلف انسانی وارد محیط شده اند و باعث ایجاد تهدیدات جدی برای اکوسیستم های آبی و خاکی می شوند (9 ،10). در سال های اخیر، مطالعاتی به منظور بررسی تاثیرات فلزات سنگین بر روی افزایش تحمل به حشره کش ها در حشرات صورت گرفته است. به عنوان نمونه در مطالعه ای به منظور بررسی تاثیر مواجهه لاروها با فلزات سنگین و تحمل به حشره کش ها در بالغین گونه Anopheles arabiensis، نتایج نشان دادند که مواجه لاروها با فلزات سنگین، باعث افزایش سطح تحمل پشه های بالغ این گونه نسبت به 2 حشره کش مالاتیون و دلتامترین می شود (11). همچنین در مطالعه مشابه دیگری نتایج تاثیر فلز سنگین مس بر تحمل گونه Aedes aegypti نسبت به دو حشره کش پرمترین و تمفوس نشان داد که مواجه لارو این پشه با مس باعث افزایش تحمل بالغین این گونه مهم از نظر پزشکی نسبت به دو حشره کش مذکور، گردیده است (12). به منظور مطالعه تاثیر باقیمانده حشره کش ها و هم چنین تاثیر مس در محل های زاد و ولد پشه های An. coluzzii و مقاومت به حشره کش ها، یافته ها حاکی از این بود که در محل های بدون باقیمانده حشره کش لمبداسیهالوترین ولی آلوده به مس، این فلز سنگین به نوبه خود عاملی برای توسعه مقاومت به لمبداسیهالوترین در این ناقل مالاریا شده است (13). یکی دیگر از معضلات برنامه های کنترل ناقلین علاوه بر ایجاد مقاومت به حشره کش ها به دو صورت بیان شده در بالا، چالش مقاومت متقاطع می باشد. مقاومت متقاطع موقعی رخ می دهد که در آن جمعیتی از حشرات پس از مواجهه با یک حشره کش و ایجاد مقاومت به آن، در برابر حشره کش ها از گروه دیگر ولی با مکانیسم اثر مشابه نیز مقاومت نشان می دهند (14). مطالعه ای بر روی کرم جوانه خوار تنباکو ((Spodoptera liturato صورت پذیرفت و یافته ها حاکی از این بود که تماس مداوم لارو این گونه با سرب و تجمع آن در بدن باعث بیان ژن آنزیم های مسئول سم زدایی مثل سیتوکروم P450  گردیده است و نهایتاً این مسئله منجر به افزایش تحمل این گونه نسبت به حشرهکش دلتامترین شده است (15). از طرف دیگر نیز اثبات شده است که افزایش فعالیت آنزیم سیتوکروم P450 به عنوان یکی از مکانیسم های اصلی مقاومت به حشره کش های پایرتروئید در حشرات می باشد (16). بر طبق مطالعات انجام گرفته، مواجهه قبلی با فلزات سنگین می تواند به عنوان یک عامل استرس زای اولیه در حشرات عمل نموده و این مسئله در مرحله بعد باعث بیان ژن مربوط به آنزیم های سم زدایی می شود و در واقع حشرات را قبل از اینکه با حشره کش مواجهه شوند برای مقابله با آنها آماده می نماید و نهایتاً این مسئله باعث کاهش مرگ و میر حشرات و افزایش تاب آوری آنها نسبت به سموم به دلیل ایجاد مقاومت متابولیکی می شود (17). بر اساس این یافته ها، در مناطقی که پساب حاصل از فعالیت واحدهای صنعتی و فعالیت های دیگر، به هر دلیلی باعث ورود فلزات سنگین به محل های زاد ولد پشه ها (عمدتا محیط های آبی) می شود باید اقدامات پیشگیرانه بیشتری صورت پذیرد، تا از ورود فلزات سنگین به این محل ها جلوگیری شود. نهایتاً این مسئله نیز علاوه بر مشکلات قبلی به عنوان چالشی دیگر در برنامه های کنترل ناقلین به حساب می آید و باید در برنامه ریزی های آینده نیز تاثیرات احتمالی فلزات سنگین جهت کنترل حشرات لحاظ و مورد توجه قرار گیرد.</div> <div><div style="text-align: justify;"></div> <hr align="left" size="1" width="33%" > <div id="ftn1" style="text-align: justify;">1Selection Pressure</div> </div> <div style="text-align: justify;"></div> پشه,حشره کش 1874 1876 http://journal.jmu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-425-3&slc_lang=fa&sid=1 Yasin Nazari یاسین نظری 10031947532846009035 0009-0003-8228-814x No کمیته تحقیقات و فناوری دانشجویی، دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان، رفسنجان، ایران Mohammad Mobini lotf abad محمد مبینی لطف آباد 10031947532846009036 10031947532846009036 No مربی، گروه مهندسی بهداشت محیط، دانشکده بهداشت، مرکز تحقیقات سلامت پسته، دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان، رفسنجان، ایران Yaser Salim abadi یاسر سلیم آبادی y.salimabadi@rums.ac.ir 10031947532846009037 10031947532846009037 Yes استادیار، گروه آموزش بهداشت و ارتقا سلامت، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان، رفسنجان، ایران